EPDE-ს პასუხი ცესკოს - ორგანიზაცია "ევროპული პლატფორმა დემოკრატიული არჩევნებისთვის" ცენტრალურ საარჩევნო კომპანიას მოუწოდებს გამოაქვეყნონ დამკვირვებლის აკრედიტაციის კრიტერიუმები, რაც ახსნის, როგორ აღმოჩნდა თვითმართველობის არჩევნებზე მაგალითად ფრანგი მესაფლავე და ის ხალხი, ვისაც წარსულში სადამკვირვებლო საქმიანობასთან არანაირი შემხებლობა არ ჰქონიათ.

• დამკვირვებლად რეგისტრირებული მესაფლავის სკანდალი - კალანდარიშვილი პირველ კომენტარს აკეთებს

საერთაშორისო ორგანიზაცია ეხმაურება ე.წ. ყალბ დამკვირვებლებზე, ცესკოს განცხადებასაც, სადაც ნათქვამია, რომ გაუგებარია, რატომ აირჩია "ევროპულმა პლატფორმამ" მხოლოდ რამდენიმე პირი იმ დამკვირვებლებიდან, ვინც "ოცნებამ" წლევანდელი არჩევნებისთვის საგანგებოდ მოიწვია.

• საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიამ შეურაცხყოფად აღიქვა ინფორმაცია, რომელიც 2025 წლის თვითმმართველობის არჩევნებზე, „ფეიკ დამკვირვებლებს“ შეეხება.

ორგანიზაციაში განმარტავენ, რომ მათი მონაცემთა ბაზა აღწერს პირებსა და ჯგუფებს, რომლებსაც არჩევნების მხარდაჭერის შესახებ ჰქონდათ წინა, დადასტურებული ნიმუში, რომელიც სანდო მისიებმა და/ან დამკვიდრებულმა ადგილობრივმა დამკვირვებლებმა შეაფასეს, როგორც ფუნდამენტურად ნაკლოვანი, როგორც წესი, გამჭვირვალე მეთოდის ან ინტერესთა კონფლიქტის გამჟღავნების გარეშე. 

ჩვენ გადავხედეთ საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მიერ 2025 წლის 17 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ პრესრელიზს, რომელიც ეხებოდა ჩვენს განცხადებას „სანდოობის კრიზისი“ საქართველოს ადგილობრივ არჩევნებზე ყალბი დამკვირვებლების შესახებ.

ჩვენ ვაფასებთ ცესკოს ჩართულობას და მივესალმებით ნებისმიერ შესაძლებლობას, შევადაროთ მტკიცებულებები და სტანდარტები. EPDE-ს მუშაობა ეფუძნება საერთაშორისო არჩევნების დაკვირვების პრინციპების დეკლარაციას და მის ქცევის კოდექსს, რომელიც მოწონებულია OSCE/ODIHR-ის, გაეროს სამდივნოს მიერ და წარმოადგენს საფუძველს მიუკერძოებლობის, დამოუკიდებლობისა და მეთოდოლოგიური გამჭვირვალობის განსაზღვრისთვის სანდო არჩევნების დაკვირვებაში. კერძოდ, დეკლარაციის მე-5 პუნქტი ცალსახად განსაზღვრავს სანდო არჩევნების დაკვირვებას, როგორც გრძელვადიან საქმიანობას, რომელიც არ შემოიფარგლება მხოლოდ არჩევნების დღით.

ჩვენი საჯარო მონაცემთა ბაზა აღწერს პირებს და ჯგუფებს, რომლებსაც წინა, დადასტურებული ნიმუში ჰქონდათ არჩევნების მხარდაჭერისთვის, რომლებიც სანდო მისიებმა და/ან დამკვიდრებულმა ადგილობრივმა დამკვირვებლებმა შეაფასეს, როგორც ფუნდამენტურად არასრულყოფილი, როგორც წესი, გამჭვირვალე მეთოდის ან ინტერესთა კონფლიქტის გამჟღავნების გარეშე. ეს ოპერატიული განმარტება შეესაბამება დარგის ლიტერატურას და EPDE-ს მეთოდოლოგიას მიკერძოებული დაკვირვების იდენტიფიცირებისთვის.

საქართველოს არ გააჩნდა ყოვლისმომცველი, გრძელვადიანი საერთაშორისო დაკვირვება, რადგან OSCE/ODIHR-ი ძალიან გვიან მიიწვიეს სანდო განლაგებისთვის, ფაქტი, რომლის შესახებაც ერთდროულად გაავრცელეს რეპუტაციის მქონე მედიასაშუალებებმა. პარალელურად, წამყვანმა არჩევნების სადამკვირვებლო ორგანიზაციამ ISFED-მა უარი თქვა სტანდარტული მისიის მოწვევაზე იმ მოტივით, რომ ვენეციის კომისიის ძირითადი წინაპირობები „დიდწილად არ იყო შესრულებული“. სხვა მსხვილმა სადამკვირვებლო ორგანიზაციებმა, მათ შორის საია-მ და „საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველომ“, ასევე გადაწყვიტეს სრული სადამკვირვებლო მისიების არ განთავსება. 2025 წლის ადგილობრივი არჩევნები იყო პირველი შემთხვევა ორ ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში, როდესაც არც საერთაშორისო და არც ადგილობრივ დამკვირვებლებს არ შეეძლოთ არჩევნების მონიტორინგი საქართველოში. მხოლოდ ამან შექმნა უჩვეულოდ მაღალი რისკის გარემო, სადაც ნებისმიერი არაგეგმიური ან ნაწილობრივი დაკვირვება შეიძლება ზედმეტად იქნას განმარტებული, როგორც სანდო კონტროლის შემცვლელი.

როდესაც არჩევნების მართვის ორგანოების, სამთავრობო ინსტიტუტების ან არჩეული თანამდებობის პირები მოწვეულნი არიან „საერთაშორისო დამკვირვებლებად“ აღიარებული, სტანდარტებზე დაფუძნებული მისიის გარეთ, მათი ინსტიტუციური უფლებამოსილება შეიძლება არასწორად იქნას განმარტებული, როგორც მთლიანი პროცესის პროფესიული დადასტურება, განსაკუთრებით OSCE/ODIHR-ის და სრული შიდა მონიტორინგის არარსებობის შემთხვევაში. თუ ასეთი დელეგატები გასცემენ საჯარო შეფასებებს, რომლებიც განსხვავდება სანდო მისიების შეფასებებისგან მსგავს არჩევნებში, ეს ხარვეზი მოითხოვს ახსნას და არა მხოლოდ გარანტიებს. პრინციპების დეკლარაცია ნათელია: სანდო დაკვირვება დამოკიდებულია დამოუკიდებლობაზე, გამოქვეყნებულ მეთოდზე, რომელიც პროპორციულია გამოთქმული პრეტენზიების მიმართ და რეალური ან სავარაუდო კონფლიქტების თავიდან აცილებაზე.

რაც შეეხება ცესკოს განცხადებას, რომ „გაუგებარია, თუ რატომ აირჩია EPDE-მ მხოლოდ რამდენიმე პირის გამოყოფა“, ჩვენ ხაზს ვუსვამთ, რომ ჩვენი შეფასებები ეფუძნება შემთხვევას და ეფუძნება ჩვენს გამოქვეყნებულ მეთოდოლოგიას. ჩვენ ყველა უცხოელი დამკვირვებელს არ მივაკუთვნეთ ყალბ ნიშანი. ჩვენ მხოლოდ ის პირები დავადგინეთ, რომლებიც აკმაყოფილებენ ყალბი დაკვირვების ჩვენს განმარტებას. თითოეული ჩამოთვლილი პირისთვის შეგვიძლია მოგაწოდოთ კონკრეტული საჯარო განცხადება და/ან ჩანაწერი (სიტყვასიტყვითი ციტატის ჩათვლით), რამაც გამოიწვია სიაში შეყვანა. ზოგიერთ პირს აქვს ასეთი აქტივობის წინა შემთხვევები; სხვები სიაში შეიყვანეს ამ ციკლის განმავლობაში მათი ქცევის საფუძველზე. ჩვენი შეფასება ეხება დადასტურებად ქცევას და მეთოდოლოგიურ დამოუკიდებლობას და არა ეროვნებას, თანამდებობრივ თანამდებობას ან ინსტიტუციურ კუთვნილებას.

ჩვენ მოვუწოდებთ ცესკოს:

გამოაქვეყნოს დამკვირვებლის აკრედიტაციის კრიტერიუმები, სპონსორობის/მასპინძლობის შეთანხმებები და ნებისმიერი ქცევის კოდექსი, რომელიც გამოიყენება ad hoc მოწვეულ პირებზე;
რეკომენდაცია გაუწიოს ნებისმიერ EMB დელეგატს, რომელიც თავს იკავებს სტანდარტებზე დაფუძნებული მისიებისგან, თავი შეიკავოს საჯარო თვისებრივი შეფასებებისგან;
 

შეუერთდით დაინტერესებულ მხარეებს, რათა წაახალისოთ ODIHR-ის დროული, სრულმასშტაბიანი მოწვევები და ხელი შეუწყოთ შიდა დაკვირვების ეფექტურ ორგანიზებას მომავალ ციკლებში. ეს არის პრაქტიკული, ნდობის გამყარებისკენ მიმართული ნაბიჯები, რომლებიც შეესაბამება საერთაშორისო საუკეთესო პრაქტიკას.
EPDE მზადაა მიაწოდოს თითოეული სიის საფუძვლად არსებული დოსიეები და დეტალურად მიაწოდოს ინფორმაცია ცესკოს ჩვენი მეთოდოლოგიის შესახებ", - წერია გავცრელებულ განცხადებაში. 

შეგახსენებთ, საქართველოს ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ გაავრცელა განცხადება, რომელშიც აღნიშნულია, რომ ევროპული პლატფორმა დემოკრატიული არჩევნებისთვის“ (EPDE) მიერ გავრცელებულ განცხადება, რომლის თანახმადაც ორგანიზაციამ 2025 წლის 4 ოქტომბრის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებზე საქართველოში მყოფი რიგი საერთაშორისო დამკვირვებლები მიიჩნია „ფეიქ დამკვირვებლებად“ ცალსახად შეურაცხმყოფელი, უსაფუძვლო და დისკრედიტაციისკენ მიმართულია.