„ქართული ოცნება“ და თაღლითური ქოლ-ცენტრები საქართველოში - ამ სათაურით აქვეყნებს "საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველო" კვლევას. 

TI-ის შეფასებით, წლების განმავლობაში „ქართული ოცნების“ ხელისუფლება კატეგორიულად უარყოფდა რაიმე სახის კავშირს ამ ორგანიზებულ დანაშაულთან, თუმცა ორგანიზაციის შეფასებით, ბოლო დროის მოვლენები საპირისპიროზე მიუთითებს.

კვლევის ავტორებმა გამოიკვლიეს მოპარული თანხების სავარაუდო მასშტაბები, გაარკვიეს,  როგორ მუშაობს თაღლითური ქოლ-ცენტრი, შეისწავლეს  მოვლენების ქრონოლოგია და ფაქტები, და შეაფასეს არსებული ვითარება.

tvpirveli.ge კვლევას უცვლელად გთავაზობთ: 

შესავალი: სისტემური დანაშაული და შერჩევითი სამართალი

ბოლო წლებში მრავალრიცხოვანმა საერთაშორისო და ადგილობრივმა ჟურნალისტურმა გამოძიებამ დააფიქსირა „თაღლითური ქოლ-ცენტრების“ მასშტაბური ქსელის ფუნქციონირება საქართველოში. ეს კრიმინალური სინდიკატი დასავლელი გადასახადის გადამხდელების კუთვნილ მილიონობით ევროსა და დოლარს ითვისებს, რაც სერიოზულ ფინანსურ ზიანს აყენებს ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების, გაერთიანებული სამეფოსა და კანადის მოქალაქეებს. წლების განმავლობაში „ქართული ოცნების“ მთავრობა კატეგორიულად უარყოფდა ამ ორგანიზებულ დანაშაულთან რაიმე კავშირს, თუმცა ბოლოდროინდელი მოვლენები საპირისპიროზე მიუთითებს.

2025 წლის დეკემბერში პროკურატურამ დააკავა გრიგოლ ლილუაშვილი, რომელიც 2019 წლიდან 2025 წლამდე მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის (სუს) ხელმძღვანელად, „ათობით“ თაღლითური ქოლ-ცენტრის დაცვის ბრალდებით.  მისი დაკავება ემთხვევა არა დანაშაულის გამოვლენას, არამედ ქვეყნის არაფორმალურ მმართველთან, ბიძინა ივანიშვილთან დაპირისპირებას. 

პროკურატურის მიერ 18 თებერვალს აშშ-ს მიერ სანქცირებული ყოფილი გენერალური პროკურორის, ოთარ ფარცხალაძესთან დაკავშირებული კიდევ ერთი მსხვილი ქსელის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა იმავე ტენდენციის ნაწილია. ჟურნალისტები მისი მფარველობის ქვეშ მოქმედ მსხვილ სატელეფონო ცენტრებზე ჯერ კიდევ 2022 წლიდან საუბრობდნენ (დეტალებისთვის იხილეთ ინფორმატორის ანგარიში ქვემოთ). თუმცა, წლების განმავლობაში ის ხელშეუხებელ ფიგურად რჩებოდა და სამთავრობო ვერტიკალს ყველაფერი ჰქონდა მის დასაცავად.

ეს და სხვა ფაქტები გონივრულ ეჭვს ბადებს, რომ საქართველოში ქოლ-ცენტრების ინდუსტრია მაღალი რანგის პოლიტიკური თანამდებობის პირების მხარდაჭერით ფუნქციონირებს და სამართლიანობა მხოლოდ პოლიტიკური შურისძიების იარაღად გამოიყენება.

მოპარული ფულის პოტენციური მასშტაბი

2022 წელს, სისტემაში მომუშავე ინფორმატორის ინსაიდერული ჩვენებით, ერთი აქტიური ქოლ-ცენტრი დასავლეთის ქვეყნებში გადასახადის გადამხდელებისგან ყოველდღიურად 50,000-დან 500,000 დოლარამდე მოპარულ შემოსავალს გამოიმუშავებს. ინფორმატორის ჩვენების თანახმად, საქართველოში ქოლ-ცენტრების ქსელი ფართოა, რომელიც ასობით ლოკაციას, ათიათასობით თანამშრომელს და მილიონობით დოლარის დღიურ შემოსავალს გამოიმუშავებს. 2025 წლის მარტის OCCRP-ის საერთაშორისო ჟურნალისტური გამოძიების თანახმად, სამი წლის განმავლობაში მხოლოდ ერთმა საშუალო ზომის ქსელმა 35.3 მილიონი დოლარის მოპარული თანხები გამოიმუშავა . ჯგუფის ფარგლებში, შვიდი აგენტისგან შემდგარ ერთ გუნდს ერთ თვეში 420,000 დოლარის გამომუშავება დაევალა .

ჯამური შეფასება: იმის გათვალისწინებით, რომ ასობით ასეთი ცენტრი ფუნქციონირებდა. მიუხედავად იმისა, რომ შეუძლებელია ევროკავშირის, ბრიტანეთის და კანადის მოქალაქეებისგან მოპარული თანხის ზუსტი ოდენობის დადგენა , შეფასებები შეიძლება 350 მილიონი აშშ დოლარიდან 1 მილიარდ აშშ დოლარამდე მერყეობდეს .

თაღლითობის მექანიკა: როგორ მუშაობს თაღლითური ქოლ-ცენტრი

გარე სამყაროსთვის ეს დაწესებულებები სტანდარტული IT ან ბიზნეს მხარდაჭერის ოფისებს ჰგავს, რომლებიც ხშირად თანამედროვე ბიზნეს ცენტრებშია განთავსებული. თუმცა, შიგნით ისინი ფუნქციონირებენ, როგორც მაღალორგანიზებული სამრეწველო ხაზები, რომლებიც შექმნილია უცხოელი მოქალაქეების მოტყუებისთვის. წყაროების მიხედვით, „თაღლითობის იმპერია“ მოქმედებს არა მხოლოდ შემთხვევითი ზარებით, არამედ ფსიქოლოგიური ინჟინერიისა და ტექნიკური მანიპულაციების მაღალორგანიზებული სისტემის მეშვეობით. თაღლითები იყენებენ „ხრიკების“ კონკრეტულ კრებულს, რომელიც შექმნილია მსხვერპლის სკეპტიციზმის დასანგრევად, რასაც მოჰყვება „გადაწყვეტილებები“ (ყალბი პროგრამული უზრუნველყოფა და აღდგენის სერვისები), რომლებიც მაქსიმალური თანხების მოპოვების ინსტრუმენტებს წარმოადგენს. სქემა, როგორც წესი, მიჰყვება კონკრეტულ ექვსსაფეხურიან ციკლს:

1. ხაფანგი (ლიდების გენერირება): პროცესი იწყება სოციალურ მედიაში (Facebook, Instagram, YouTube, TikTok). თაღლითები ათავსებენ რეკლამებს, რომლებიც გვპირდებიან „მცირე ინვესტიციებზე მაღალ შემოსავალს“ ან „პასიურ შემოსავალს“. ეს რეკლამები ხშირად იყენებენ ცნობილი ადამიანების (როგორიცაა ილონ მასკი ან მარკ ცუკერბერგი) „Deepfake“ ვიდეოებს ან რეპუტაციის მქონე კომპანიების ლოგოებს ნდობის მოსაპოვებლად. როდესაც მსხვერპლი დააწკაპუნებს ბმულს და შეიყვანს საკონტაქტო ინფორმაციას, ის ხდება „ლიდი“.
2. კაუჭი (კონვერტაცია): ახალგაზრდა ოპერატორი, რომელიც ცნობილია როგორც „კონვერტაციის აგენტი“, დაუყოვნებლივ უკავშირდება მსხვერპლს. თავისუფლად საუბრობს ინგლისურად, გერმანულად ან ფრანგულად, იყენებს ყალბ დასავლურ სახელს და თავს ფინანსურ მრჩევლად ასაღებს. მათი მიზანია დაარწმუნონ მსხვერპლი, განახორციელოს მცირე საწყისი დეპოზიტი (როგორც წესი, 250 აშშ დოლარი ან 250 ევრო) სავაჭრო ანგარიშის გასააქტიურებლად.
3. ილუზია (პლატფორმა): თანხის გადარიცხვის შემდეგ, მსხვერპლს ეძლევა წვდომა ყალბ ონლაინ დაფაზე. ეს პროგრამა ფალსიფიცირებულია - ის აჩვენებს სიმულირებულ გრაფიკებს, რომლებიც აჩვენებს საწყისი ინვესტიციის სწრაფ ზრდას. მსხვერპლი თვლის, რომ ის რეალურ ფულს შოულობს აქციების ან კრიპტოვალუტის ბაზარზე, მაგრამ სინამდვილეში, ფული მოპარეს გადარიცხვისთანავე.
4. შეკავება (შეკავება): მსხვერპლი გადაეცემა უფროს, უფრო გამოცდილ „შეკავების აგენტს“. ეს ოპერატორი მსხვერპლთან ღრმა ფსიქოლოგიურ კავშირს ამყარებს - ზოგჯერ მეგობრობის ან თუნდაც რომანტიკის იმიტაციით. ეკრანზე გამოსახული ყალბი მოგების წარმატების „დასაბუთებლად“ გამოყენებით, ისინი ზეწოლას ახდენენ მსხვერპლზე, რომ ინვესტიცია ჩადოს მთელი ცხოვრების დანაზოგზე, გაყიდოს ქონება ან აიღოს საბანკო სესხი „ოქროს შესაძლებლობისთვის“.
5. ბლოკირება (თანხის გატანა): როდესაც მსხვერპლი ცდილობს თავისი „შემოსავლის“ განაღდებას, ხაფანგი იხურება. აგენტები იგონებენ ბიუროკრატიულ დაბრკოლებებს და აცხადებენ, რომ მსხვერპლმა ჯერ უნდა გადაიხადოს „გადასახადები“, „დაზღვევის საფასური“ ან „ბანკის საკომისიო“ თანხების გასათავისუფლებლად. თუ მსხვერპლი გადაიხდის ამ საკომისიოებს, ეს ფულიც მოიპარება.
6. „აღდგენის“ თაღლითობა: ბევრ შემთხვევაში, მას შემდეგ, რაც მსხვერპლი მიხვდება, რომ მოტყუების მსხვერპლი გახდა, მას ახალი პირი უკავშირდება, რომელიც თავს ადვოკატად ან ანგარიშსწორების სამსახურის თანამშრომელად აცხადებს. სინამდვილეში, ეს ხშირად იგივე კრიმინალური ჯგუფია, რომელიც სხვა სცენარის გამოყენებით ითხოვს საფასურს თაღლითობის „გამოძიებისთვის“, რითაც სამიზნეს მეორედ აქცევს მსხვერპლად.

მოვლენებისა და ფაქტების ქრონოლოგია

1. იგნორირებული მტკიცებულებები (2021-2024)

2021-2024 წლებში, საქართველოს ტელევიზიით გადაიცა ათობით საგამოძიებო სიუჟეტი თბილისში მოქმედი უკანონო ქოლ-ცენტრების შესახებ. პრობლემა იმდენად მასშტაბური და თვალშისაცემი იყო, რომ 2024 წლის აგვისტოში აშშ-ის კონგრესის ჰელსინკის კომისიამაც კი გამოაქვეყნა სპეციალური განცხადება, რომელშიც ხაზი გაუსვა ამ „შავი ფულის“ როლს „ქართული ოცნების“ ფუნქციონირებაში.მიუხედავად ამისა, საგამოძიებო უწყებების რეაგირება არაეფექტური და ფრაგმენტული იყო.

პროკურატურის ოფიციალური სტატისტიკის მიხედვით, 2021-2024 წლებში სისხლისსამართლებრივი დევნა მხოლოდ დაახლოებით 100 პირის (ე.წ. „დაბალი დონის“ თანამშრომლების) მიმართ დაიწყო, ხოლო ორგანიზატორები და მათი პოლიტიკური მფარველები ხელშეუხებლები დარჩნენ.

2. ინფორმატორის ჩვენება (2022)

2022 წელს ყველაზე დამაჯერებელი მტკიცებულება გამოავლინა ინფორმატორმა - მსხვილი თაღლითური ქსელის ყოფილმა IT სპეციალისტმა - რომელმაც სახელმწიფოს მიერ მხარდაჭერილი კრიმინალური სინდიკატის დეტალური „ანატომია“ წარმოადგინა. ვიდეო ინტერვიუში მან ცალსახად დაასახელა მაღალი თანამდებობის პირები და მმართველი ელიტის წევრები, რომლებიც სხვადასხვა ქსელების „სახურავებად“ ან დამცველებად მოქმედებდნენ. მისი ჩვენების თანახმად, ბიძინა ივანიშვილის ბიძაშვილი, უჩა მამაცაშვილი, მთავარ ბენეფიციარად იქნა იდენტიფიცირებული, რომელიც, სავარაუდოდ, სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის (SSS) უფროსთან, გრიგოლ ლილუაშვილთან ერთად ქოლ-ცენტრის მოგებიდან 5%-იან წილს იღებდა . ინფორმატორმა ასევე დაადანაშაულა ყოფილი გენერალური პროკურორი ოთარ ფარცხალაძე , სადაც განაცხადა, რომ ის აკონტროლებდა „მიქაძეების ძმების“ მიერ მართულ უზარმაზარ ქსელს და ამტკიცებდა, რომ თბილისის მერი კახა კალაძე კონკრეტულ დიდ ოფისებს იცავდა. გარდა ამისა, „ქართული ოცნების“ პარლამენტის წევრს, ისკო დასენს, პოლიტიკური დაფარვის უზრუნველყოფაში დასდეს ბრალი, ხოლო მისი შვილი, სავარაუდოდ, მსხვერპლთა მართვისთვის გამოყენებული CRM პროგრამული უზრუნველყოფის მიწოდებაში იყო ჩართული. ჩვენებაში ასევე მითითებული იყო მინდია ლორთქიფანიძე, შინაგან საქმეთა სამინისტროს ყოფილი მაღალჩინოსანი , რომელიც, სავარაუდოდ, კერძო დაცვის ფირმას იყენებდა თაღლითური ოფისების ფიზიკური დასაცავად და თანამშრომლების დასაშინებლად.

3. OCCRP-ის გამოძიება (2025 წლის მარტი)

2025 წლის მარტში, გამომძიებელი ჟურნალისტების საერთაშორისო ჯგუფმა (OCCRP), ქართველ პარტნიორ ჟურნალისტებთან და 30 სხვა მედია ორგანიზაციასთან ერთად, გამოავლინა თბილისში მოქმედი თაღლითური ქოლ-ცენტრების ფართომასშტაბიანი ქსელი. ჟურნალისტურმა გამოძიებამ გამოავლინა კონკრეტული კრიმინალური დაჯგუფების (AK Group) კავშირები და მისი მოქმედების ადგილები. ჯგუფის ერთ-ერთი მთავარი ქოლ-ცენტრი (რომელშიც დაახლოებით 85 ადამიანი იყო დასაქმებული) სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის (SSS) შტაბ-ბინიდან სულ რაღაც 500 მეტრში მდებარეობდა და წლების განმავლობაში ხელუხლებელი რჩებოდა.

გამოძიების შედეგად გამოვლინდა 6000-ზე მეტი მსხვერპლი, რომელთა შორის იყვნენ ევროპელი, დიდი ბრიტანეთის და კანადის მოქალაქეები, რომლებმაც 2022-2025 წლებში ამ ერთი ჯგუფის გამო ჯამში 35.3 მილიონი დოლარი დაკარგეს.

4. სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი უფროსის დაკავება (2025 წლის დეკემბერი)

2025 წლის განმავლობაში გრიგოლ ლილუაშვილმა, ყოფილ პრემიერ-მინისტრ ირაკლი ღარიბაშვილთან ერთად, ბიძინა ივანიშვილის კეთილგანწყობა დაკარგა.  მხოლოდ პოლიტიკური გავლენის დაკარგვის შემდეგ გახდა შესაძლებელი სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი უფროსის მართლმსაჯულების წინაშე წარდგენა, თუმცა ყველა მინიშნება იმაზე მიუთითებს, რომ მისი დაპატიმრება დანაშაულის გამოძიების მიზნით კი არა, არასაკმარისი პოლიტიკური ლოიალობისთვის დასჯის მიზნით იყო განკუთვნილი. წმენდა უმაღლეს დონემდეც გავრცელდა. 2026 წლის 12 იანვარს ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი ღარიბაშვილმა საპროცესო შეთანხმებას მიაღწია და ხუთწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა. მისი დაცემა ლილუაშვილის დაცემასთან ერთად ადასტურებს, რომ „ანტი-თაღლითური“ ოპერაცია სინამდვილეში ბიძინა ივანიშვილის მიერ ძალაუფლების კონსოლიდაციაა, ყოფილი ლეიტენანტების აღმოფხვრით.

5. ფარცხალაძე-მიქაძის ქსელის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი დევნა დაიწყო (2026 წლის თებერვალი)

2022 წელს ინფორმატორის მიერ მოწოდებული ინფორმაცია ყოფილი გენერალური პროკურორის, ოთარ ფარცხალაძესა და მიქაძეების ძმებს შორის თაღლითურ ქსელებთან კავშირის შესახებ საგამოძიებო ორგანოებისთვის წლების განმავლობაში უპასუხოდ რჩებოდა. ოთარ ფარცხალაძე „ქართული ოცნების“ მმართველობის დროს აბსოლუტური ხელშეუხებლობის უფლებამოსილებით სარგებლობდა.  უფრო მეტიც, როდესაც აშშ-მ მას სანქციები დაუწესა, საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა სპეციალური გამონაკლისი ბრძანებაც კი გასცა, რათა მას სანქციისთვის თავის არიდება და საბანკო ანგარიშებზე წვდომის შენარჩუნება შეძლებოდა.  სიტუაცია შეიცვალა მას შემდეგ, რაც ყოფილ მთავარ პროკურორს და ძმებ დავით და გიორგი მიქაძეებს 2025 წლის დეკემბერში ბრალი წაუყენეს „კანონიერი ქურდის“ ძმის, ლევან ჯანგველაძის მკვლელობასთან დაკავშირებით. ამას მოჰყვა პროკურატურის 18 თებერვლის განცხადება, რომლის თანახმადაც, ფარცხალაძისა და მიქაძეების ძმების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის დევნა დაიწყო ფულის გათეთრებისა და თაღლითობის ბრალდებით ქოლ-ცენტრის საქმეში.

ის ფაქტი, რომ ამდენი წლის განმავლობაში, უამრავი მტკიცებულების არსებობის მიუხედავად, ფარცხალაძე ხელშეუხებელი იყო და მოულოდნელად მის წინააღმდეგ გამოძიება დაიწყო (ისევე, როგორც ლილუაშვილის შემთხვევაში), კიდევ ერთხელ მიუთითებს, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება ემსახურება არა დანაშაულის აღმოფხვრის ინტერესებს, არამედ კლანურ საჭიროებებს. სამართლიანობა ხორციელდება მაშინ და იმ მოცულობით, როგორც ამას ქვეყნის არაფორმალური მმართველის ინტერესები მოითხოვს.

6. თაღლითური ქოლ-ცენტრები კვლავ ფუნქციონირებენ (მიმდინარე სიტუაცია)

ხმაურიანი დაპატიმრებების მიუხედავად, სისტემური პრობლემა არ აღმოიფხვრა. OCCRP-ის უახლესი მონაცემების თანახმად, თაღლითური ქოლ-ცენტრები, მათ შორის გამოვლენილი ჯგუფები, აგრძელებენ ფუნქციონირებას, კერძოდ, AK ჯგუფის წევრები, რომლებსაც პროკურატურა ეძებს. ქოლ-ცენტრების არსებობაზე მიუთითებს TV Formula-ს მიერ 2025 წელს მომზადებული სიუჟეტები.

როგორც ინფორმატორმა გაამხილა, ამ პერიოდში განხორციელებული რამდენიმე დაპატიმრება ფარსმანი იყო. „ისინი მხოლოდ დაბალი რანგის ოპერატორებს ან უმცროს ბროკერებს აპატიმრებენ“, - განმარტა ინსაიდერმა. ორგანიზატორები ხელუხლებლად რჩებიან. დაკავებულები ხელს აწერენ საპროცესო გარიგებებს , იხდიან ჯარიმას (რომელიც ხშირად მოპარული ფულით ფინანსდება) და მალევე ათავისუფლებენ. სასამართლო სისტემა გამოყენებული იყო არა დანაშაულის შესაჩერებლად, არამედ მის „დაბეგვრისთვის“ და დამნაშავეების გასაჩუმებლად.

ინფორმატორის ჩვენებას ადასტურებს 2026 წლის იანვარში გამოქვეყნებული „TV Pirvelis“-ის სიუჟეტი, რომელშიც ნათქვამია, რომ 7 დაკავებული თაღლითი, რომლებსაც 12 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა ემუქრებათ, 9 თვის განმავლობაში გაათავისუფლეს ზიანის ანაზღაურებისა და 100 000 ლარის ოდენობის ჯარიმის სანაცვლოდ. ეს ყველა ქოლ-ცენტრის თაღლითისთვის სიგნალია, რომ მათ აქვთ სტიმული, გააგრძელონ დანაშაულებრივი საქმიანობა, რადგან მართლმსაჯულების სისტემა მათ მხოლოდ უკანონოდ მითვისებული ქონების კონფისკაციით სჯის.